📖 Transkripti Göster
:
: Merhaba, Yapısal Podcast'in 6.
: bölümüne hoş geldiniz.
: Bu bölümde kolon-kiriş birleşim bölgelerinin kesme güvenliğinden bahsedeceğiz.
: Bu konudan bahsetmek istememin iki nedeni var.
: Birincisi, bu konuda yapılan birkaç hataya denk geldim.
: Bu yapılan hatalar, depremlerde yapıların direkt olarak yıkılmasına neden olabilecek hatalar.
: Çok ciddi hatalar; çünkü bu kolon-kiriş birleşim bölgeleri, süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin en önemli bölgeleri.
: Zaten Kahramanmaraş depreminde de bakıldığı zaman, yapıların yıkılmasında en çok rol oynayan kusurların başında geliyor kolon-kiriş birleşim bölgelerinin iyi tasarlanmaması veya iyi imal edilmemesi.
: Bu bakımdan oldukça dikkat edilmesi gereken bölgeler; hem imal ederken, bunları şantiyede betonunu dökerken, onun donatılarını kontrol ederken, bağlarken vesaire kurallara sıkı sıkıya uyulmalı hem de tasarımını yaparken titiz bir şekilde tasarımı yapılmalı ve bu bölgeleri özenle kontrol etmeliyiz tasarım sırasında da.
: Bu hesabın amacı nedir?
: Podcast serisinin birinci bölümünde kapasite tasarım ilkesi diye bir şeyden bahsetmiştim.
: Yönetmeliklerin, deprem yönetmeliklerinin günümüzde bu ilke üzerine kurulduğunu söylemiştim.
: Bu ilkeyi uygulamak için de süneklik düzeyi yüksek çerçevelerde kolon-kiriş birleşim bölgeleri hayati bir rol oynuyor.
: Çünkü bu bölgelerde oluşacak plastik deformasyonlar beklediğimizden önce oluşursa, bizim tasarım prensibimiz komple çöp oluyor.
: Nasıl mı?
: Biz yüksek sünek tasarım prensibi gereği, bizim plastik mafsallarımızın öncelikle kiriş uçlarında, o kolonlara bağlandığı noktaların kirişlerin ucunda olmasını istiyoruz.
: Kolonda veya bu kolon-kiriş birleşimi bölgelerinde değil.
: Eğer ki çerçevede ilk plastik deformasyonlar veya bu kesme bölgelerinde plastik deformasyon, birleşim bölgelerinde plastik deformasyon meydana gelirse çok ciddi deformasyon yapmaya başlıyor bu çerçeveler ve bu çok ciddi oluşan deformasyonlar sonucu da yanal deformasyon, deplasman, çok ciddi momentler de oluşmaya başlıyor pi-delta etkisi nedeniyle.
: Bu bakımdan bu bölgelerin biz depremin büyük bir çoğunluğu için elastik kalmasını istiyoruz.
: Bu bölgede plastik deformasyon ancak ve ancak bizim yapımızın artık kullanabilecek rezervi kalmadığı durumda meydana gelebilir bu bölgelerde plastik deformasyon.
: Bu rezerv nedir?
: Benim yapım sadece diyelim yüksek sünek çerçevelerden oluşuyor.
: Neredeyse bütün kirişlerimde artık plastik mafsallar oluştu diyelim.
: O plastik mafsallar oluştuktan sonra o kirişlerin birleşim bölgelerinde plastik deformasyonlar başlayabilir.
: Bundan önce başlaması demek, benim yapımın süneklik kapasitesini kullanamıyorum demek.
: Bu bakımdan bu bölgelerin kirişlerde plastik deformasyon, plastik mafsal oluşmadan oluşması demek tasarım hatası demek.
: Bu çok net bir şekilde, yani bu itiraz edilebilecek veya karşı çıkılabilecek bir şey değil.
: Eğer ki siz fotoğraflarda bir birleşim bölgesinde hasar görüyorsanız ve ona bağlanan kirişlerde herhangi bir hasar yoksa bu tamamen ya uygulamada o projeye uyulmamış demektir ya da o tasarım yanlış yapılmış demektir.
: Bu, hani %100, %99 varsayım vesaire değil.
: Bu bakımdan da kapasite tasarımı ilkesi gereği, bizim bu birleşim bölgelerini bu bölgeye bağlanan kirişlerden daha kuvvetli, daha güçlü tasarlamamız gerekiyor.
: Bu hem dayanım olarak hem de rijitlik olarak.
: Bu ikisini sağladığımızı göstermek için de deprem yönetmeliğinde maddeler koyulmuş.
: Hem çelik yapılarda bu var hem betonarmede var.
: Prensip olarak ikisi de aynı hesap.
: Fark eden sadece birinde, işte çelik yapıların kendine özgü detaylarını dikkate almanız gerekiyor.
: Diğerinde betonarmenin.
: Yani hesabın ne olduğunu ve ne işe yaradığını anlattıktan sonra yapılan yanlışlara geçmek istiyorum.
: Türkiye'de yapıldığını gördüğüm en önemli hatalardan biri, konsol veya döşemeleri bölmek için kullanılan basit kirişler var ya, onların bu hesaba dahil edilmediğini görüyorum.
: Mühendisler tarafından bu hesaba dahil edilmiyor ne demek?
: Bu birleşim bölgesine saplanan, yani o bölgeye birleşen bütün kirişler eğer ki taşıma kapasitesine ulaştığını düşünüyorsanız, o kirişlerin o bölgeye aktardığı kuvveti hesabınıza katmanız gerekiyor.
: Yabancı yönetmelikler bunu bu şekilde açıklıyor; sadece yüksek sünek veya çerçeve, yüksek sünek çerçeve kirişleri dikkate alınmalı gibi maddeler hiçbir yönetmelikte yok, bizim yönetmeliğimizde de yok, Türk yönetmeliğinde de yok. Ancak mühendisler Türkçeye o kadar hâkim olmadıkları için bu maddeleri yanlış anlıyorlar. Bu da aslında Türk eğitim sisteminin ne kadar kötü olduğunu bize gösteriyor. Yani Türkçeyi anlayabilse mühendislerimiz aslında bu maddeyi de çok rahat bir şekilde anlayabilir. Maddeyi okuyayım şu an.
: Madde diyor ki bize, 7.5 betonarme kısmından alıyorum bunu.
: Süneklik düzeyi yüksek kolon ve kirişlerin oluşturduğu çerçeve sistemlerinde kolon-kiriş birleşimleri aşağıda A ve B'de tanımlandığı üzere iki sınıfa ayrılacak.
: Bu maddeye atıf yaparak mühendisler bu hesapta sadece yük olarak dikkate alınması gereken kirişlerin süneklik düzeyi yüksek kirişler olduğunu iddia ediyor.
: Nedeni de bu madde olduğunu.
: Burada süneklik düzeyi yüksek kolon ve kirişlerin oluşturduğu çerçeve sistemleri diye atıf yapıldığını söylüyorlar.
: Ancak burada tanımlanan şey kolon-kiriş birleşimleri.
: Bu cümleyi okuduğunuz zaman, hani ilkokulda vardı ya sorular soruyordunuz.
: Cümleleri okuyarak hangi, ne vesaire, hani sıfatı, zamiri vesaire anlamak için.
: Burada kolon-kiriş birleşimlerine “hangi kolon-kiriş birleşimleri?” diye sorduğumuz zaman, süneklik düzeyi yüksek kolon ve kirişlerin oluşturduğu çerçeve sistemlerinde kolon-kiriş birleşimleri olduğunu görüyoruz.
: Kolon-kiriş birleşimlerinden önceki kısmın, süneklik düzeyi yüksek kolon ve kirişlerin oluşturduğu çerçeve sistemlerinde kısmının kolon-kiriş birleşimlerini tanımladığını görüyoruz.
: Yani hangi kolon-kiriş birleşimleri?
: Bu madde bize diyor ki, sen sadece süneklik düzeyi yüksek kolon ve kirişlerin oluşturduğu çerçevelerdeki kolon-kiriş birleşimlerinde bu hesabı yapmalısın.
: Eğer ki süneklik düzeyi yüksek olmayan, yani normal süneklik düzeyine sahip bir çerçeven varsa bu hesabı yapmana gerek yok diyor.
: Bu madde sadece bize bunu söylüyor.
: Bu madde bize şunu söylemiyor.
: Bu birleşime yüksek sünek olmayan bir kiriş yük aktarıyorsa bunu dikkate alma demiyor.
: Hiçbir yerde böyle bir şey yok.
: Bu cümleden de öyle bir anlam çıkarılamıyor.
: Böyle bir anlam ne Türkçe olarak ne teknik olarak, bakın.
: İki konuda da yani mekanik olarak da bu yapılan yanlış.
: Türkçe olarak da yönetmelik böyle bir şey söylemiyor.
: Hani iki bakımdan da Türk mühendisi burada ciddi anlamda hataya düşüyor, hata yapıyor.
: Bunun da iki nedeni var.
: Birincisi Türkçeye hâkim değiliz.
: İkincisi teknik olarak yeterli değiliz.
: Yönetmeliği anlayacak kadar.
: Bahsettiğim gibi bu hesapta, bu madde özelinde katiyen bu birleşime süneklik düzeyi yüksek olmayan bir kiriş saplandığı, bağlandığı zaman onu dikkate almayın gibi bir çıkarım yanlış.
: Eğer ki benimle bu konuda farklı, aksini düşünüyorsanız, hani öyle anlaşıldığını düşünüyorsanız bu maddenin, alın bu maddeye gidin bir Türkçe öğretmenine danışın, deyin ki böyle bir anlam bundan Türkçe olarak çıkarılabilir mi?
: Çıkarılıp çıkarılamayacağını onunla tartışın.
: İki konu açısından da baktığım zaman böyle bir çıkarım yapılamıyor.
: Bu bakımdan bu konsol kirişlerin veya işte o basit kiriş diye tanımlanan kirişlerin de bu birleşimlerin hesabında dikkate alınması gerekiyor.
: Zaten yabancı yönetmeliklerde de böyle bir madde yok; yani almayın gibi, normal kirişleri, yani süneklik düzeyi normal kirişleri almayın gibi bir madde yok. Hatta orada o yönetmelik gelen bütün kuvvetleri almanız gerektiği söyleniyor; düşey olsun, yanalı olsun, neyse. Yani o şekil belirtiliyor. Amerikan yönetmeliği örnek olarak maddede “gelen bütün kuvvetler dikkate alınacaktır” diyor, nokta.
: İkinci bir argüman da bu konsol kirişlerin dikkate alınmamasına dair.
: Bu konsol kirişlerin hesabının 7.5'e göre, bölüm 7'ye göre yapılmaması gerektiği, yapılmayacağı gerektiği yani.
: Bölüm 6'ya göre tasarlanması gerekiyor.
: Biz onun için bu hesapta konsol kirişleri dikkate almıyoruz deniyor.
: İkinci bir argüman.
: Buna okeyim.
: Ancak biz burada hesabı yaparken konsol kirişleri dikkate aldığımızda biz konsol kirişleri tasarlamıyoruz.
: Biz konsol kirişi sadece dış bir kuvvet olarak, bir yük olarak alıyoruz ve bu birleşim bölgesine uyguladığı yükü dikkate alıyoruz.
: Biz burada bu şartlara göre o konsol kirişi tasarlamıyoruz.
: Biz burada bu şartlara göre o konsol kirişi tasarlamıyoruz.
: Bu bakımdan bu argüman da konuyla alakası bile yok. Yani bu argüman konuyla alakan bile yok argüman olabilir bana göre en fazla.
: Bu argüman tamamen geçersiz bir argüman.
: Üçüncü bir argüman da bizim konsol kirişi yüksek sünek tasarlamadığımız vesaire yine söyleniyor.
: Bir de depremde bizim bu konsol kirişlerin akmaması gerektiği, orada plastik mafsal oluşmaması gerektiği, bu bakımdan da elastik kalması gerektiği, o nedenle de bu hesaba dahil edilmemesi gerektiği söyleniyor.
: Öncelikle bu argüman kapasite tasarımı ilkesine aykırı ve ikinci bir neden var.
: İkinci neden de bizim hesabı yaparken bu konsol kirişin elastik kalacağını, plastik mafsal oluşmayacağını düşündüğümüz tasarım depremi, bizim tasarım depremi diye aldığımız bir deprem.
: Bizim bu depremin gerçekte aşılıp aşılmayacağıyla ilgili bir fikrimiz çok yok.
: Yani şunu demek istiyorum.
: O bizim tasarım depremimiz %100 bir olasılıkla, bir güvenle aşılmayacak diye bir kaide yok.
: Kahramanmaraş depreminde yer yer çok ciddi ivmelerin aşıldığı da görüldü.
: Bu bakımdan ondan çok daha fazlası da aşılabilir.
: Çünkü burada çok büyük bilinmezliklerle hesap yapıyoruz.
: Deprem ivmeleri günümüzde çok büyük güven ile hesaplanamıyor, bilinmezliklerle hesaplıyoruz.
: Biz daha fayları doğru dürüst tanımıyoruz.
: O tanıdığımız fayların biz 1000-2000 yıllık maksimum geçmişini biliyoruz.
: Aletsel olarak 1000 yıl bile değil, birkaç yüz yıl o fayları inceleyebildik.
: O bakımdan biz o fayların aktif olduğu ufak bir dönemi biliyoruz.
: Onlara göre hesap yapıyoruz.
: Ve tanımadığımız, bilmediğimiz doğru dürüst fayların üreteceği ivmeleri de büyük bir doğruluk ile hesaplayamıyoruz.
: Çok büyük hata payları ile hesaplıyoruz ve bu bakımdan da yönetmelikler deterministik değil, probabilistik; yani istatistiğin de içine girdiği bir şekilde hesaplanıyor.
: Yani tasarlanıyor yapılar.
: Yani bu bilinmezlikler nedeniyle de son depremde de gördük, çok ciddi özellikle düşey ivmeler meydana geldi.
: Bu ivmeler nedeniyle sizin tasarım depreminizde elastik kalacağını düşündüğünüz konsol kirişler elastik de kalmayabilir.
: Kapasitesine ulaşıp göçebilir depremde, ki yaşandı bunlar.
: Bu bakımdan kapasite tasarım ilkesi der ki, bir eleman eğer siz bu kolon-kiriş birleşim bölgesinin önceden plastik deformasyon yaparak veya göçtüğü durumda bu bölgenin yüksek sünek tasarım ilkesini zedeleyeceğini düşünüyorsanız bunu ona göre tasarlamalısınız.
: Ve gelecek bütün kuvvetleri göz önüne almalısınız.
: Yani o birleşim bölgesine bir eleman bağlanıyorsa,
: o bağlanan eleman, o bölgeye birleşen eleman,
: o bölgeye kuvvet aktarabiliyor demektir.
: O aktarabileceği maksimum kuvvete göre bu bölgeyi tasarlamalıyız
: ki depremde beklenmedik bir ivme geldiği zaman
: dahi benim yapım yüksek sünek bir şekilde davranabilsin.
: Eğer ben o konsol kirişi hesaba katmazsam
: ve o konsol kirişten dolayı oluşan kuvvet
: benim birleşim bölgemin daha kirişlerde plastik mafsal oluşmadan göçmesine veya çok ciddi plastik deformasyon yapmasına neden olursa ben yapımı yüksek sünek olarak tasarlamış olmuyorum.
: Bir de şu var argüman olarak: Eğer ben konsol kirişi dikkate almazsam kuşatılmış birleşim bölgesi olmayacak ve ona göre bu bölgenin dayanımı düşecek deniyor.
: Bu bakımdan güvenli tarafta kalan hesap yapıyorum deniliyor.
: Bu sizin projenize bağlı.
: Bazen güvenli tarafta kalan hesap yapabilirsiniz konsol kirişi dikkate almayarak, bazen güvensiz.
: Bu bakımdan direkt olarak ezbere bir şekilde konsol kirişi yok sayarsanız, ondan gelen kuvveti yok sayarsanız illaki yaptığınız projelerin bazılarını güvensiz tarafta kalan hesap yapmış olacaksınız.
: İşi şansa bırakmak yerine bunu kendiniz hesaplayıp görmeniz gerekiyor.
: Konsol kirişi dikkate aldığınız zaman da teknik olarak bir hata yapmış olmuyorsunuz.
: O konsol kiriş kuşatılmış kolon, kuşatılmış birleşim bölgesi şartını sağlamak için yeterli bir boyutta ise o kuşatılmış birleşim bölgesi dayanımına ulaşabiliyor.
: Eğer düzgün tasarlanmış o birleşim bölgesi ve imal edilmişse.
: Bu bakımdan teknik olarak bir hata yapmıyorsunuz.
: Ancak siz diyorsanız ki ben konsol kirişli durumu da göz önüne aldım.
: Konsol kirişsiz olan daha güvenli.
: Ben bunu dikkate almak istiyorum.
: Daha güvenli tarafta kalıyor.
: O okey. Sadece o bölgeyi biraz daha gereksinimlerin üzerinde tasarlamış olursunuz.
: Ancak teknik açıdan yanlış bir şey yapmamış olursunuz.
: Bunu eğer bu şekilde düşünüyorsanız yapabilirsiniz.
: Ama ben ezbere bir şekilde %100 olarak konsol kiriş dikkate alınmazın yanlış olduğunu söylüyorum burada.
: İsterseniz güvenli tarafta, daha fazla güvenli tarafta kalmak için onu dikkate almayabilirsiniz.
: Konsol kirişi dikkate aldığınız senaryoda güvensiz tarafta kalıyorsanız ve almadığınız senaryoda güvenli tarafta kalıyorsanız
: ve siz konsol kirişi göz ardı edip Birleşim Bölgesi'nin güvenli tarafta kaldığını, hesabın doğru olduğunu savunuyorsanız bu yanlış.
: Bunu anlatmaya çalışıyorum bu bölümde.
: Umarım anlaşılmıştır.
: Bir de şu var, argüman olarak sunuluyor.
: Deniliyor ki yönetmelik şunu göz önüne al demiyor.
: Yani genel, bu hesap için değil, sadece genel bütün hesaplar için.
: Öncelikle siz niye bir eğitim alıyorsunuz, bunu kendinize sormanız gerekiyor.
: Niye inşaat mühendisliği eğitimi var?
: Niye eğitim veriliyor da sadece yönetmelikler yazılıp eğitim almayan kişiler tasarım yapmıyor?
: Niye sadece biz program yazıp, yani bir yapı tasarımı için program yazıp kodlayıp bu kodlara direkt olarak yapıyı tasarlatmıyoruz?
: Türkiye'de bunu yapanlar var ancak yanlış.
: Niye başına bir mühendis konuluyor bu programların?
: Bunu sormanız gerekiyor.
: Bunun nedeni de: Bir, yönetmeliklerde hata olabilir.
: İki, her durum için yönetmelik her şartı sunamaz size.
: Bu bakımdan sizin yönetmeliğin açık kaldığı kısımları varsa, o açık kalan kısımları kendinizin kapatması gerekiyor.
: Yönetmelik bir şeyi göz önüne al demedi ancak sizin teknik bilginize göre onu göz önüne almanız gerekiyor.
: O zaman almalısınız.
: Zaten size şöyle diyeyim, eğer ki sizin yapınız göçerse ve davalık olursanız, derseniz ki “yönetmelik bunu göz önüne al demedi”,
: ben sanmıyorum ki Türkiye'de de yönetmeliğin onu demediği için, yani o maddeyi açık bıraktığı için sizin haklı görüleceğinizi; siz yine suçlu görüleceksiniz, bulunacaksınız.
: Çünkü siz eğitim aldınız o konuda, profesyonelsiniz, sizin imza atma yetkiniz var o konuda.
: Bu bakımdan “yönetmelik bunu göz önüne al demiyor” demek bir argüman değil.
: Hani karşı çıkarsa, açık bir şekilde yönetmelik derse ki “şunu göz önüne almayın”, o zaman almayabilirsiniz.
: Ancak açık bırakıyorsa, atıyorum bir elemanın göz önüne alınıp alınmayacağını, bu şu demek değil: Alabilirsin de almayabilirsin de değil. O mühendise kalmış. Mühendis eğer alınması gerektiğini düşünüyorsa alacak. Alınması gerektiği hâlde yönetmelik al demiyor diye almama diye bir şey yok. Bu yanlış. Böyle bir argüman da yok. Direkt, hani bu argüman saçma bir argüman. Tartışmaya bile gerek yok bu argümanı.
: O bakımdan yönetmeliğin, ben zaten bunu dile getiriyorum, karşı çıkanlar oluyor.
: Önemli olan yapının tasarlandığı yönetmelik değil, mühendistir.
: Mühendis çünkü iyi bir mühendisse kötü bir yönetmelikle de o yönetmeliğin açıklarını kapatabilir.
: O yönetmeliğin ne istediğini anlayabilir.
: O yönetmeliğe göre çok daha iyi tasarım yapabilir.
: Kötü bir mühendis ise o yönetmelik mükemmel bir yönetmelik dahi olsa o yönetmeliği anlayıp o yönetmeliğin istediği tasarımı yapamıyor.
: Bu bakımdan yönetmelik bunu diyor, bunu diyor’dan ziyade teknik olarak doğrusu bu, argümanlarını getirmeniz gerekiyor.
: Yönetmelik bunu diyor, bunu diyor; o yönetmeliğin kölesi olmuş mühendis argümanları bunlar. Bunları kenara bırakmalısınız.
: O bakımdan önemli olan teknik bilgidir, yönetmeliklerin ne dediğinden ziyade.
: Yönetmelikler zaten çok çok büyük oranda doğru bilgiler içeriyor.
: Arada sırada yanlış bilgiler içerdiği olabilir veya açık bıraktığı noktalar olabilir. Bu konuda da başka bahsetmek istediğim, aklıma gelen bir şey yok.
: Eğer bu konuda merak ettiğiniz konular varsa sosyal medya hesaplarından veya forum üzerinden bu soruları yöneltebilirsiniz.
: Veya yorumlar kısmında, vesaire artık nerede dinliyorsanız bu podcasti.
: Dinlediğiniz için teşekkür ediyorum.
: Bir sonraki bölümde görüşmek üzere.
: Hoşça kalın.