📖 Transkripti Göster
:
: Merhaba, Yapısal Podcast'in 4.
: bölümüne hoş geldiniz.
: Bu bölümde İTÜ'nün Kahramanmaraş depremi hakkındaki ön inceleme raporunu inceleyeceğiz.
: İTÜ'den akademisyenler Adıyaman ve Kahramanmaraş'a yapılardaki hasarları incelemeye gitmişler.
: Ve bu incelemeleri sonucu da bir ön inceleme raporunu yayınlamışlar.
: Ben de bu rapor hakkında konuşacağım.
: İTÜ'deki akademisyenler Adıyaman ve Kahramanmaraş'ta bütün yapıları değil, sadece kamu binalarını incelemişler.
: Kamu binaları ne diyecek olursanız, yani hangi kamu binaları; okullar, hastaneler ve idari binalar gibi belediye binaları, kaymakamlık artık neyse, o tarz yapıları incelemişler ve yıkılan kamu binalarını göz ardı etmişler, oraya incelememişler, sadece hasar alan yapıları incelemişler.
: Öncelikle ben kamu binalarının, yani bu saydığım binaların, biraz tasarımından bahsetmek istiyorum.
: Çünkü konut tipi yapılar gibi tam olarak tasarlanmıyorlar.
: Biraz farklar var.
: Kamu binaları, hastaneler, okullar veya o öneme sahip yurtlar gibi yerler, toplu kişilerin yani çok sayıda kişinin toplu bir şekilde bulunduğu yapılar.
: Bina önem katsayısı olarak 1.5 ile tasarlanıyor.
: Bu da o 0.5g, örnek olarak 1.5 ile çarpıyorsunuz, 0.75g ile tasarlıyorsunuz gibi düşünebilirsiniz.
: Yani %50 deprem kuvvetini artırıyorsunuz gibi.
: Bu bakımdan kamu binalarının veya işte bu saydığım okul, hastane gibi yapıların depremlerde daha az hasar alması, hatta almaması gerekiyor.
: Bunun haricinde de performans hedefleri var yönetmeliklerde; 2007'de de var, 2018'de de var.
: Bu performans hedeflerine göre daha üst düzey performans hedefleri koyuluyor bu yapılar için.
: Yani konut tipi bir yapı can güvenliğini sağlaması gerekiyordu 2007 yönetmeliğine göre mesela 475 yıl tekrar periyodu olan deprem için.
: Ancak hastane gibi yapılar hemen kullanım şartını sağlaması gerekiyor aynı depremde ve daha üst seviye olan bir tasarım depreminde de can güvenliğini sağlaması gerekiyor.
: Bunu hesaplarda göstermeniz gerekiyor.
: Aynısı konut tipi yapılarda yapılmıyor.
: Yani daha özel tasarım yapmanız gerekiyor.
: Hastane, okul veya bu öneme sahip yapılar için.
: 2007 yönetmeliğinden bahsetme nedenim,
: bu incelenen yapıların hepsi 2018 yönetmeliğine göre değil.
: Bir iki tanesi 2007 yönetmeliğine göre ve orada istenen performans hedefi yakalanmamış.
: Bu yüzden ön bilgi olarak bunları veriyorum.
: O yapıda beklenmesi gereken neydi, bunu söylüyorum.
: 2007 deprem yönetmeliğine göre deprem sonrası kullanımı gereken binalar var mesela; bina kullanım amacı ve türüne göre ve bunların deprem aşılma olasılığına göre tasarım depremlerinde hangi performans düzeyini sağlaması gerektiği yazıyor.
: Bir tablo var, Tablo 7.7, isterseniz bakabilirsiniz.
: Deprem sonrası kullanımı gereken binalar; hastaneler, sağlık tesisleri, itfaiye vs.
: Hastane bizim için burada yeterli çünkü onu gezmişler.
: Ve insanların uzun süreli ve yoğun olarak bulunduğu binalar demişler.
: Okullar, yatakhaneler, yurtlar, pansiyonlar, askerî kışlalar, cezaevleri, müzeler ve benzeri.
: İkisinde de bina önem katsayısını 1.5 almamız gerekiyor.
: İkisinde de 2007 deprem yönetmeliğine göre 50 yılda aşılma olasılığı %10 olan, yani tekrar periyodu 475 olan, 2018 deprem yönetmeliğinde DD2 depremi olarak geçen depremde hemen kullanım şartını sağlaması gerekiyor bu yapıların.
: 2018 yönetmeliğinde DD1 diye tabir edilen, 50 yılda aşılma olasılığı %2, tekrar periyodu da yaklaşık 2500 sene olan depremde de 2007 yönetmeliğine göre can güvenliği seviyesini sağlaması gerekiyor.
: Bu seviyelerden bahsedecek olursam, hemen kullanım adı üstünde; o yapıyı direkt olarak kullanabilmeniz gerekiyor.
: Yönetmelikte çok detaylı tanımlanmamış, sadece yapısal hasarlar bakımından tanımlanmış 2007 yönetmeliğinde; açıkçası bu pek doğru bulmadım. Niye? Hastanenin hemen kullanımı sadece yapısal hasarlar değil, içerideki aletlerin de korunması gerekli, aletlerin de hasar almaması vs. gerekli. O aletler hasar aldığı zaman o hastaneyi hemen kullanamazsınız.
: Bu bakımdan hemen kullanım şartı dediğimiz zaman, o yapının amacı neyse, hastane ise hastane olarak, deprem sonrası ufak tefek tamiratlar olabilir ama anında kullanılabilmesi gerekiyor.
: Ve bu tamiratların da yapılırken o yapının kullanımını engellememesi gerekiyor.
: Yani ben tamiratı yapacağım diye o hastanede belli bölümler kapatılamaz veya atıyorum ameliyathanelerde ameliyat yapılmıyor durumda olamaz.
: Bu kabul edilemez.
: Aynı şekilde de okullarda ders yapılması, işlenmesi gerekiyorsa işlenmesi gerekiyor.
: Hemen kullanımda oluşabilecek hasarlar daha çok bölme duvarların çerçevelerden sıyrılıp biraz çatlak oluşması gibi hasarlar olabilir.
: Can güvenliği de yapıda gelen hasarların herhangi bir kişinin can güvenliğini riske atmaması gerekiyor.
: Yapıda bulunan bölme duvar diye tabir edilen dolgu duvarların devrilip bir kişiyi öldürebilme riski var.
: Bu da can güvenliğine dâhil.
: Eğer ki siz bir yapı can güvenliğini sağlıyor diyorsanız, o yapıdaki bir bölme duvar gidip birinin üzerine devrilip o kişiyi öldüremez veya yaralayamaz.
: Bu can güvenliğini sağlamıyor demektir.
: Herhangi bir yapısal hasar olsun veya olmasın.
: Bu detaylar Türk yönetmeliğinde, 2007 olsun veya 2018 olsun, detaylı olarak açıklanmamış.
: Bence oldukça yanlış, eksik yapılmış durumda ve bunların mühendislere anlatıldığını da sanmıyorum.
: Çünkü bu bölme duvarların, dolgu duvarların ısrarla tasarlanmaması gerektiğini vs. savunuyor.
: Bana göre Türk yönetmeliğinde, yani TBDY 2018'de veya herhangi bir yönetmelikte, o dolgu duvarların tasarımına ait şartların da bulunması gerekiyor.
: Bu bana göre yönetmeliğin bir eksiği, bu eksiğin kapatılması gerekiyor.
: Performans düzeylerinden de bahsettiğime göre artık raporun incelemelerine geçebiliriz kamu binaları için.
: Raporda ilk bahsedilen yerleşim yeri Adıyaman.
: Adıyaman merkezde ölçülen ivmeler 0.2g civarında diyebiliriz.
: Burada da beklenen tasarım PGA değerleri, yani yer ivmesi değerleri, 0.25g civarında DD2 için.
: Bu bakımdan beklenen değerlerin civarında olduğunu söyleyebiliriz meydana gelen değerlerin.
: Merkez değil de Gölbaşı ve Çelikhan bölgelerinde ise 0.56g'lere göre tasarlanmalıymış.
: Türkiye Deprem Tehlike Haritası'na göre.
: Bu bakımdan Adıyaman'da meydana gelen ivmeler mühendislerin beklediği seviyelerde, daha üst bir seviye değil.
: DD1 depremi için de merkezde 0.42g gibi, o civarlarda yani 0.4g'ye sahip PGA değerlerine göre tasarlanmalıymış.
: Ve bu ikisi de 2018 yönetmeliğine göre kontrollü hasar için tasarlanmalı.
: 2007 deprem yönetmeliğinden az önce bahsetmiştim.
: Beklenen ivmelerde en kötü hasar, depremi büyüklüğünde bu bölgede meydana gelen.
: Toplam 112 adet yapıyı incelemişler.
: Bu 112 adetten 35'i hasarsızmış.
: 58 tanesi hafif hasarlı, 11 tanesi orta ve 8 tanesi de ağır hasarlıymış.
: Beklenen ve meydana gelen ivmeleri karşılaştırdığımızda hasar seviyeleri bir tık fazla ve bunların kamu binası olduğu göz önünde bulundurulduğu zaman burada orta hasar da olmaması gerekiyor.
: Çünkü bu DD2 depremi diyebileceğimiz depreme denk bir deprem ve 11 tane orta, 8 tane ağır hasarlı var.
: Hemen kullanım orta hasar seviyesine uymuyor.
: Adıyaman'daki okul binalarının genellikle 97 veya 2007 deprem yönetmeliğine göre yapıldığını belirtmiş raporda yazan kişiler ve nervürlü donatı ile hazır beton kullanıldığı bilgisi verilmiş.
: Bu okullarda en çok rastlanan hasar türünün dolgu duvarlardaki diyagonal çatlaklar olduğunu yazmışlar.
: Taşıyıcı sistemlerinde bir hasar meydana gelmediğinden bahsedilmiş; bu okulların zaten gelmemesi de gerekiyor ivme büyüklüklerini göz önüne aldığımız zaman.
: Özellikle de kamu binalarında Adıyaman'daki daha eski okul yapılarının taşıyıcı sisteminde hasarlar meydana gelmiş.
: Okul yapılarına baktığımız zaman çok detaya girmemiş rapor, üstünkörü biraz anlatıp geçmiş.
: Hastanelere gelecek olursam da Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Hastanesi'nde yapısal olmayan ancak kullanımı kısıtlayacak türden hasarlar meydana geldiğini bahsetmiş rapor.
: Burada meydana gelecek DD2 PGA değerini tasarım haritasından baktığımda 0.325g, DD1 ise 0.6g.
: Az önce 2007 deprem yönetmeliğine göre hastanelerin nasıl tasarlanması gerektiğini anlatmıştım.
: Bu deprem için yapısal olmayan ancak kullanımı kısıtlayacak türden hasarlar hastanelerde kabul edilemez.
: Aynı tarzda bir hatta daha da ileri seviye bir hasar Kahramanmaraş Necip Fazıl Şehir Hastanesi ana hizmet binasında meydana gelmiş.
: Bu hizmet binasında taşıyıcı sisteminde ciddi bir hasar olmadığı kaydedilmiş raporda ancak fotoğraflara bakıldığı zaman bazı fotoğraflarda içerisi savaş alanı gibi.
: Fotoğraflardan görüldüğü kadarıyla cihazlar da hasar almış, hatta asma tavanlar düşmüş, dolgu duvarların hasar aldığı görülmüş.
: Bunlar hastanelerde bu depremde meydana gelmemesi gereken hasarlar.
: Çünkü bu tarz hasarlar meydana geldiği zaman o hastaneyi direkt olarak kullanamıyorsunuz.
: Zaten bundan da raporda bahsedilmiş.
: Hatta bu gelen hasarlardan dolayı hastaların veya orada çalışan personelin yaralanmasının çok büyük olasılık olduğu bahsedilmiş.
: Bu yapı da 2012 yılında faaliyete açılmış.
: Yani 2007 deprem yönetmeliğine uyması gerekiyor.
: Bir sonraki yapıya geçiyorum.
: Adıyaman Özel Gözde Tıp Merkezi.
: Burada ciddi hasarlar da meydana gelmiş.
: Ağır hasar gözlemlenmiş bir perde duvarında.
: Ancak buradaki garip olan durum, bu yapının bodrum katındaki perde duvarlarda tesisat ve havalandırma boruları için delikler açılmış.
: Hatta perde duvarın üst kısmı öyle bir tıraşlanmış ki döşemeyle büyük bir kesiminin herhangi bir bağlantısı yok perdenin döşemeyle.
: Yani o perde, perde olarak çalışmıyor artık.
: Özel bir tıp merkezinin yapısında bu zekâ örneğini görmek gerçekten garibime gitti.
: Hastanelerde meydana gelen hasarların gelecekte önlenmesi için de dolgu duvarların esnek bağlantı detaylarıyla kullanılması gerektiği tavsiye edilmiş raporda, katılıyorum.
: Hastane, okul, belediye binaları, kaymakamlık vs. gibi yapılarda en azından bu esnek dolgu duvar bağlantılarının kullanılması gerekiyor.
: Konutlarda müteahhitler kullanmıyor olabilir ancak en azından bu tarz önemli yapılarda kullanılması şart koşulmalı.
: Adıyaman Belediyesi ek binasında ise taşıyıcı sistemde bir hasar olmamasına rağmen doğu kanadı içine girilip inceleme yapılamamış.
: Yapıda ağır dolgu duvar hasarı gözlemlenmiş.
: Yani dolgu duvarlar çok ciddi hasar almış.
: Yapıya da zaten batı kanadının arka cephesinden girebilmişler.
: Yine bu örnek bize dolgu duvarları niye tasarım sırasında göz önüne almalıyız, niye bu dolgu duvarları da tasarlamalıyızın güzel bir örneği.
: Yani bu dolgu duvarların belli tasarım şartları da yönetmelikte olmalı bence.
: Türkiye genelinde bu hasar tespit çalışmalarında toplam 482 bin bina incelenmiş ve bunların 62 bin tanesinin hâlihazırda göçmüş veya acilen kontrollü yıkımı gereken binalar olduğu dile getirilmiş raporda.
: Yani bu depremde yıkılan 12 bin bina olduğu, yapı olduğu dile getiriliyor.
: Ancak deprem sonrasında elimize gelen bilanço 62 bin binanın yıkıldığı.
: Yani bu şu demek: şu an ağır hasarlı, ayakta duruyor ancak o binayı kullanamayacağız.
: 62 bin bina yıkılacak, yeniden yapılacak; bu çok uçuk bir sayı ve uçuk bir maliyet.
: Yani şöyle düşünün, bu sadece 62 bin bina yeniden yapılacak parası değil.
: Orada 62 bin binada yaşayan insanlar vardı.
: O şehir yaşamı komple yerle bir oldu.
: Bu 62 bin binada yaşayanlar artık nerede yaşayacak, çalıştıkları işlerde nasıl çalışacaklar; bir ton sorunu beraberinde getiriyor.
: Bu bakımdan muazzam büyüklükte bir yıkım.
: Bir de bunlara orta hasarlı, tadilat edilmesi gereken binalar da eklenecek.
: Bu 62 bin sadece acil bir şekilde kontrollü yıkımı gereken binalar veya hâlihazırda yıkılmış.
: Bu yıkılan veya ağır hasarlı binaları şehirlere bölecek olursam da Adıyaman'da 7.000 ağır hasarlı yapı mevcutmuş.
: Antep'te ve Kahramanmaraş'ta 13.000, yani ikisi toplam değil, 13.000 ağır hasarlı yapı mevcut.
: Malatya'da da 8.000 civarında ağır hasarlı yapı bulunuyor.
: En ciddi ivmelerin, en büyük ivmelerin meydana geldiği Hatay'da ise 15.000 civarı ağır hasarlı yapı bulunuyormuş.
: Gerçekten yani 15.000 sadece bir şehirde, Hatay'da muazzam büyüklükte bir sayı.
: Tabii bu verdiğim sayılar da 16 Şubat itibarıyla geçerli olan sayılar; bu raporun yayınlandığı tarih itibarıyla bu sayılar belki daha da artabilir.
: Bu hasar tespit çalışmaları ne kadar tamamlandı veya tamamlanmadı bilmiyorum.
: Ancak bu hâli bile oldukça uçuk sayılar.
: Bu bölümde konuşmak istediklerim bu kadardı, bahsetmek istediklerim.
: Bir sonraki bölümde görüşmek üzere, hoşça kalın.